Actualiteiten voor ondernemingsraden in 2026: AI, duurzaamheid en nieuwe vormen van werk

De rol van de ondernemingsraad (OR) verandert snel.

Organisaties staan voor grote uitdagingen: digitalisering, nieuwe Europese wetgeving, duurzaamheidseisen en een krappe arbeidsmarkt. Tegelijkertijd verwachten werknemers meer invloed op besluiten die hun werk raken.

Voor OR-leden betekent dit dat zij niet alleen de werknemers vertegenwoordigen, maar ook steeds vaker meedenken over strategische vraagstukken. De Wet op de ondernemingsraden (WOR) geeft hiervoor duidelijke rechten en bevoegdheden. In dit artikel bespreken we een aantal actuele thema’s die in 2026 steeds vaker op de agenda van ondernemingsraden staan: AI op de werkvloer, hybride werken, duurzaamheid (ESG) en de groeiende strategische rol van de OR.

AI en algoritmes op de werkvloer

Een van de meest besproken ontwikkelingen binnen organisaties is de opkomst van kunstmatige intelligentie (AI). AI-systemen worden steeds vaker ingezet voor personeelsplanning, recruitment, prestatieanalyse en klantenservice. Voor ondernemingsraden is dit een belangrijk onderwerp omdat technologische systemen vaak directe gevolgen hebben voor werknemers. Artikel 25 WOR geeft de OR adviesrecht over belangrijke technologische voorzieningen en in artikel 27 uit de WOR heeft de OR instemmingsrecht bij regelingen op het gebied van personeelsvolgsystemen en privacygevoelige gegevensverwerking.

Wanneer organisaties bijvoorbeeld AI inzetten voor prestatiebeoordelingen, planning van werktijden, analyse van productiviteit, monitoring van werknemers dan kan dit onder het instemmingsrecht van de OR vallen.

Daarnaast krijgt dit onderwerp extra gewicht door nieuwe Europese regelgeving. De EU AI Act, die gefaseerd wordt ingevoerd, stelt strengere eisen aan het gebruik van AI-systemen die invloed hebben op werknemers. Transparantie, controleerbaarheid en menselijke tussenkomst worden belangrijke uitgangspunten.

Voor OR-leden betekent dit dat zij kritische vragen kunnen stellen zoals:

• Hoe werkt het algoritme precies?
• Welke data worden gebruikt?
• Kan een werknemer bezwaar maken tegen een automatisch besluit?
• Wie draagt verantwoordelijkheid voor fouten in het systeem?

De OR kan ook gebruikmaken van artikel 16 uit de WOR, dat het recht geeft om externe deskundigen in te schakelen. Bij complexe AI-systemen kan technische expertise essentieel zijn.

Hybride werken en arbeidsomstandigheden

Hoewel hybride werken inmiddels ingeburgerd is, blijft het een belangrijk thema voor ondernemingsraden. Veel organisaties passen hun beleid nog steeds aan. De OR heeft op grond van artikel 27 uit de WOR instemmingsrecht bij regelingen over:

• werktijden
• arbeidsomstandigheden
• verzuimbeleid
• personeelsbeoordeling
• het aantal thuiswerkdagen

Daarom moet de OR betrokken worden bij wijzigingen in thuiswerkbeleid of hybride werkafspraken.

Actuele onderwerpen waar OR-en mee te maken krijgen zijn bijvoorbeeld:

• thuiswerkvergoedingen
• ergonomische werkplekken thuis
• bereikbaarheid buiten werktijd
• monitoring van thuiswerkers
• werkdruk en mentale gezondheid

Daarnaast speelt ook het wetsvoorstel “Wet werken waar je wilt” een rol, dat werknemers meer mogelijkheden zou geven om hun werkplek te kiezen. Hoewel dit voorstel meerdere keren is aangepast en nog steeds politiek wordt besproken, laat het zien dat hybride werken een structureel onderdeel van de arbeidsmarkt is geworden.

Voor OR-leden is het daarom belangrijk om niet alleen naar praktische regelingen te kijken, maar ook naar de langere termijn: hoe blijft bijvoorbeeld samenwerking goed functioneren wanneer het team deels op afstand werken? Om deze reden volgen veel OR-en en VGWM-commissies training over dit onderwerp.

Duurzaamheid en ESG-beleid

Duurzaamheid staat hoog op de agenda van veel organisaties. Bedrijven moeten steeds vaker rapporteren over hun impact op milieu, samenleving en governance (ESG). De Europese regelgeving zoals de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) verplicht grote organisaties om transparanter te rapporteren over duurzaamheid. Hoewel ESG vaak als een financieel of strategisch onderwerp wordt gezien, heeft het ook directe gevolgen voor werknemers. Denk aan:

• veranderingen in productieprocessen
• energiebesparing en mobiliteitsbeleid
• nieuwe vaardigheden en scholing
• reorganisaties door de energietransitie

Vanuit artikel 28 lid 4 uit de WOR heeft de OR een stimulerende taak als het gaat om de zorg van de onderneming voor het milieu. Ook artikel 25 uit de WOR biedt ondernemingsraden belangrijke mogelijkheden. Bij belangrijke strategische besluiten – zoals investeringen, reorganisaties of wijzigingen in bedrijfsactiviteiten – heeft de OR adviesrecht. Duurzaamheidsstrategieën vallen vaak onder deze categorie. Dat betekent dat de OR kan meedenken over vragen zoals:

• Welke gevolgen heeft de energietransitie voor werkgelegenheid?
• Welke nieuwe vaardigheden hebben werknemers nodig?
• Hoe wordt duurzaam gedrag gestimuleerd binnen de organisatie?

Steeds meer ondernemingsraden kiezen ervoor om duurzaamheid structureel op hun agenda te zetten en volgen scholing als het gaat om duurzaamheid in hun organisatie.

De OR als strategische gesprekspartner

Naast specifieke thema’s verandert ook de rol van de ondernemingsraad zelf. Steeds vaker verwachten bestuurders dat de OR niet alleen reageert op plannen, maar ook meedenkt over de toekomst van de organisatie. De WOR biedt hiervoor verschillende instrumenten.

Volgens artikel 24 uit de WOR moet de bestuurder minimaal twee keer per jaar met de OR overleg voeren over de algemene gang van zaken binnen de onderneming. Tijdens deze overlegvergaderingen kunnen ook strategische ontwikkelingen worden besproken. Daarnaast geeft artikel 31 uit de WOR de OR recht op informatie die nodig is om zijn taak goed te kunnen vervullen. Dit kan bijvoorbeeld gaan om:

• financiële cijfers
• investeringsplannen
• strategische beleidsdocumenten

Een goed geïnformeerde OR kan eerder in het proces meedenken en invloed uitoefenen. Steeds meer ondernemingsraden kiezen daarom voor een proactieve rol. In plaats van alleen te reageren op adviesaanvragen, dragen zij zelf onderwerpen aan. Denk aan digitalisering, duurzame inzetbaarheid of cultuurverandering.

Conclusie: een steeds belangrijkere rol voor de OR

De actualiteit laat zien dat ondernemingsraden met steeds complexere vraagstukken te maken krijgen. AI-systemen, duurzaamheidsstrategieën, nieuwe vormen van werk en hybride werken veranderen de manier waarop organisaties functioneren.

De Wet op de ondernemingsraden biedt OR-leden belangrijke instrumenten om invloed uit te oefenen, zoals het adviesrecht (artikel 25 WOR), het instemmingsrecht (artikel 27 WOR) en het recht op informatie (artikel 31 WOR). Maar effectieve medezeggenschap vraagt meer dan alleen wettelijke bevoegdheden. Het vraagt ook kennis, voorbereiding en een actieve houding. OR-leden die zich verdiepen in nieuwe ontwikkelingen kunnen een waardevolle bijdrage leveren aan toekomstbestendige organisaties.

Juist in een tijd van snelle veranderingen blijft de ondernemingsraad daarom een essentiële schakel tussen werknemers en bestuur. Door kritisch, constructief en goed geïnformeerd te opereren kan de OR niet alleen de belangen van werknemers beschermen, maar ook bijdragen aan betere besluitvorming binnen de organisatie.

Mark Capel ~Directeur, Senior Trainer & Adviseur Medezeggenschap bij TRAINIAC

TRAINIAC is gespecialiseerd in OR trainingen, advies- en begeleidingstrajecten op maat en verhoogd daarmee de waarde van ondernemingsraden. Benieuwd wat we voor uw OR kunnen betekenen? Neem dan contact met ons op.