Toekomst van de medezeggenschap

In 2023 besteedde het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar aanleiding van een nalevingsonderzoek aandacht aan het functioneren en verbeteren van de medezeggenschap.

Naast allerlei interessante bevindingen uit het onderzoek (zo blijkt dat nog altijd 30% van de bedrijven die verplicht een OR moeten instellen, geen OR heeft!) werden er ook verschillende mogelijkheden genoemd om de medezeggenschap te verbeteren. Kort door de bocht ging het om:

1. Het verbeteren van de naleving, onder meer door een grotere rol voor sociale partners en stevigere maatregelen voor organisaties die geen OR instellen. Daarbij werd bijvoorbeeld gedacht aan een registratieplicht bij het indienen van de jaarrekening.

2. Een grotere rol voor werknemers in het arbeidsomstandighedenbeleid, onder andere door een arbo- of VGWM-commissie binnen de OR verplicht te stellen.

3. Het actualiseren en moderniseren van de Wet op de ondernemingsraden (WOR), bijvoorbeeld door meer aandacht te besteden aan de rol van de OR bij maatschappelijke thema’s en strategische onderwerpen.

Op dat laatste punt kwam dit voorjaar een vervolg. De Commissie Bevordering Medezeggenschap (CBM) van de Sociaal-Economische Raad stuurde de minister een brief met adviezen om de WOR toekomstbestendiger te maken.

Toekomstgericht

Centraal staat het begrip ‘toekomstgerichte medezeggenschap’. De OR en bestuurder zouden niet alleen moeten overleggen over wat er vandaag of het komende halfjaar speelt, maar ook over ontwikkelingen die de organisatie op langere termijn raken. Denk aan arbeidsmarktkrapte, duurzaamheid, geopolitieke ontwikkelingen, strategische personeelsplanning en de invloed van kunstmatige intelligentie.

Volgens de CBM is het artikel 24-overleg bij uitstek geschikt voor dat gesprek. Nu wordt daarin vaak vooral teruggekeken en een (half)jaar vooruitgeblikt. Het voorstel is om minimaal eenmaal per jaar ook de middellange- en langetermijnvisie van de organisatie te bespreken. Niet omdat de OR formeel advies moet uitbrengen over iedere toekomstvisie, maar om vroegtijdig samen te onderzoeken welke ontwikkelingen eraan komen. Dat kan later zorgen voor betere besluiten, meer draagvlak en soepelere advies- en instemmingstrajecten.

Ook stelt de CBM voor om leden van een raad van toezicht bij stichtingen en verenigingen onder dezelfde verschijningsplicht te laten vallen als commissarissen bij een bv of nv. Juist strategische onderwerpen worden immers vaak ook door toezichthouders besproken.

WOR moderniseren

Daarnaast mag de taal van de WOR worden gemoderniseerd. Onderwerpen als digitalisering, inclusiviteit, duurzame inzetbaarheid en AI zijn nu niet altijd duidelijk herkenbaar in de wet. Specifiek voor (hoogrisico-)AI-systemen zou volgens de CBM een apart informatierecht voor de OR kunnen worden overwogen.

Andere voorstellen zijn vooral praktisch. De wet moet duidelijker maken dat communicatie, verkiezingen en besluitvorming ook digitaal kunnen plaatsvinden. Verder zou het scholingsplan steviger in de WOR kunnen worden verankerd, zodat scholing beter aansluit op de ontwikkelingen binnen de organisatie en de kennis die de OR nodig heeft. De CBM ziet daarbij weinig in verplichte arboscholing voor iedere OR. Wat nodig is, verschilt immers per organisatie en per OR.

Tot slot

De CBM pleit voor een eigen, overzichtelijke regeling voor de personeelsvertegenwoordiging (PVT) in de WOR. Hierbij hoeven de bevoegdheden niet gewijzigd te worden, maar wel opgeschreven op een manier die begrijpelijker en makkelijker vindbaar is.

De voorstellen zijn nog geen nieuwe wetgeving. Ze geven wel een duidelijke richting aan: minder reageren op afzonderlijke besluiten en eerder met elkaar in gesprek over de toekomst van de organisatie. Om dat in de praktijk te brengen hoeft de wetgeving niet afgewacht te worden. Benieuwd hoe je dit kan aanpakken? Neem vooral contact op om een concreet plan van aanpak op te stellen.

Marloes Kool ~ Senior Trainer & Adviseur Medezeggenschap bij TRAINIAC

TRAINIAC is gespecialiseerd in OR trainingen, advies- en begeleidingstrajecten op maat en verhoogd daarmee de waarde van ondernemingsraden. Benieuwd wat we voor uw OR kunnen betekenen? Neem dan contact met ons op.