De organisatie van de toekomst: veranderend werk en de rol van de ondernemingsraad

De coronapandemie heeft de manier waarop we werken blijvend veranderd.

Ontwikkelingen die al vóór de pandemie waren ingezet, zoals digitalisering, flexibel werken en werken op afstand, kwamen in een stroomversnelling. Inmiddels ligt de acute pandemieperiode achter ons en is duidelijker geworden welke veranderingen structureel zijn.

Organisaties staan voor nieuwe vraagstukken. Hoe vinden zij een goede balans tussen thuiswerken en werken op locatie? Wat betekent de snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie (AI) voor functies en medewerkers? Hoe blijven medewerkers gezond, betrokken en inzetbaar? En hoe kunnen organisaties zich voorbereiden op nieuwe economische, technologische en maatschappelijke veranderingen?

Deze ontwikkelingen raken niet alleen de bedrijfsvoering, maar ook de positie van medewerkers. Daarmee is een belangrijke rol weggelegd voor de ondernemingsraad (OR). De OR vertegenwoordigt de belangen van medewerkers, maar kan tegelijkertijd bijdragen aan het goed functioneren en de toekomstbestendigheid van de organisatie.

Een aantal ontwikkelingen op een rijtje:

Hybride werken: Hybride werken is voor veel organisaties structureel geworden. De uitdaging is een goede balans tussen flexibiliteit, samenwerking, sociale verbinding en gezonde arbeidsomstandigheden.

Digitalisering en AI: AI en digitalisering veranderen werk en functies. Ze bieden kansen voor efficiënter werken, maar vragen ook aandacht voor privacy, werkdruk, scholing en de kwaliteit van arbeid.

Duurzame inzetbaarheid: Door een veranderende arbeidsmarkt en nieuwe technologie worden ontwikkeling en scholing steeds belangrijker. Investeren in medewerkers helpt organisaties én werknemers toekomstbestendig te blijven.

Cultuur en leiderschap: Hybride werken vraagt om leiderschap gebaseerd op vertrouwen, duidelijke afspraken en aandacht voor samenwerking en verbondenheid.

Wendbaarheid: Technologische, economische en maatschappelijke veranderingen vragen om wendbare organisaties. Investeren in mensen, kennis en technologie vergroot de weerbaarheid en helpt organisaties zich tijdig aan te passen.

Medezeggenschap bij hybride werken: De rol van de OR

De ondernemingsraad heeft een belangrijke rol bij het ontwikkelen en wijzigen van beleid dat medewerkers raakt. De Wet op de ondernemingsraden (WOR) geeft de OR onder andere adviesrecht, instemmingsrecht, initiatiefrecht en recht op informatie.

Welke bevoegdheid van toepassing is, hangt af van het concrete voorgenomen besluit. Bij regelingen op het gebied van bijvoorbeeld arbeidsomstandigheden en werktijden kan het instemmingsrecht van de OR van toepassing zijn.

Bij beleid rond hybride werken kan de OR daarom aandacht besteden aan onderwerpen als werktijden, bereikbaarheid, arbeidsomstandigheden, privacy, thuiswerkvoorzieningen en de gevolgen voor verschillende groepen medewerkers.

Gezond en veilig werken

Gezond en veilig werken blijft een belangrijk onderwerp voor de medezeggenschap. De werkgever heeft ook bij thuiswerken een zorgplicht voor goede en veilige arbeidsomstandigheden.

Sinds 1 juli 2026 zijn de regels voor het raadplegen van werknemers over gezond en veilig werken bovendien verduidelijkt. Werkgevers moeten werknemers betrekken bij onderwerpen die invloed hebben op de arbeidsomstandigheden. In organisaties met een OR of personeelsvertegenwoordiging vindt deze betrokkenheid in veel gevallen via deze medezeggenschapsorganen plaats.

Voor de OR betekent dit dat onderwerpen als de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), werkdruk, fysieke belasting, psychosociale arbeidsbelasting, thuiswerken en preventie blijvend aandacht verdienen.

AI en nieuwe technologie

Ook bij de invoering van AI en andere nieuwe technologieën kan de OR een belangrijke rol spelen. Afhankelijk van het voorgenomen besluit kunnen verschillende bevoegdheden uit de WOR relevant zijn.

De OR kan daarbij niet alleen kijken naar de technische mogelijkheden, maar vooral naar de gevolgen voor medewerkers. Denk aan veranderingen in functies, werkdruk, privacy, monitoring, scholingsbehoeften en de mate waarin geautomatiseerde systemen invloed hebben op beslissingen over medewerkers.

Het is verstandig om de OR vroegtijdig bij technologische veranderingen te betrekken. Wanneer de technologie al is aangeschaft en ingericht, is de ruimte om alternatieven te bespreken vaak kleiner.

Werkdruk, welzijn en duurzame inzetbaarheid

Nieuwe manieren van werken brengen nieuwe risico’s met zich mee. De grens tussen werk en privé kan vervagen, digitale bereikbaarheid kan de ervaren werkdruk vergroten en langdurig beeldschermwerk kan gevolgen hebben voor de fysieke gezondheid.

De OR kan signalen uit de organisatie verzamelen en deze bespreekbaar maken met de bestuurder. Daarbij kan de aandacht uitgaan naar werkdruk, sociale veiligheid, mentale en fysieke gezondheid, bereikbaarheid, scholing en duurzame inzetbaarheid.

Hiermee vervult de OR niet alleen een controlerende rol. De OR kan ook voorstellen doen om problemen te voorkomen en de kwaliteit van arbeid te verbeteren.

Van medezeggenschap naar vroegtijdige betrokkenheid

De toegevoegde waarde van de OR is het grootst wanneer medezeggenschap niet pas aan het einde van een besluitvormingsproces plaatsvindt.

Bij grote veranderingen — zoals reorganisaties, de invoering van nieuwe technologie, veranderingen in de arbeidsorganisatie of strategische investeringen — kan vroegtijdig overleg bijdragen aan betere besluitvorming. De OR beschikt immers over kennis van wat er op de werkvloer speelt en kan mogelijke gevolgen voor medewerkers tijdig zichtbaar maken.

Daarmee kan de OR zich ontwikkelen tot een volwaardige gesprekspartner van bestuur en directie, zonder zijn onafhankelijke positie als vertegenwoordiger van medewerkers te verliezen.

Samen bouwen aan een toekomstbestendige organisatie

De veranderingen sinds de coronapandemie bieden organisaties niet alleen uitdagingen, maar ook kansen. Technologie kan werkzaamheden ondersteunen, hybride werken kan meer flexibiliteit bieden en nieuwe manieren van organiseren kunnen leiden tot meer autonomie en betrokkenheid.

Om deze kansen daadwerkelijk te benutten, moeten organisaties investeren in zowel technologie als mensen. Scholing, ontwikkeling, goede arbeidsomstandigheden, sociale verbinding en duidelijke afspraken zijn daarbij minstens zo belangrijk als technische innovatie.

Een goede samenwerking tussen bestuurder en ondernemingsraad kan helpen om verschillende belangen vroegtijdig in beeld te brengen. Niet door verandering tegen te houden, maar door kritisch te kijken naar de noodzaak, gevolgen en voorwaarden ervan.

Conclusie

De coronapandemie was een katalysator voor veranderingen die inmiddels veel verder reiken dan de pandemie zelf. Hybride werken en digitalisering zijn structurele onderdelen van veel organisaties geworden, terwijl AI, automatisering en veranderende arbeidsmarktomstandigheden nieuwe vraagstukken met zich meebrengen.

Voor organisaties ligt de uitdaging niet alleen in het toepassen van nieuwe technologie of het efficiënter organiseren van werk. Minstens zo belangrijk is de vraag hoe medewerkers gezond, betrokken en duurzaam inzetbaar blijven.

Daar ligt ook een belangrijke rol voor de ondernemingsraad. Door tijdig informatie te verzamelen, medewerkers te betrekken, kritisch te toetsen, initiatief te nemen en gebruik te maken van zijn wettelijke advies- en instemmingsrechten, kan de OR bijdragen aan besluitvorming waarin zowel het organisatiebelang als het medewerkersbelang een plaats krijgt.

De toekomstbestendige organisatie ontstaat daarmee niet alleen door technologie of nieuwe werkvormen, maar vooral door verandering zorgvuldig en gezamenlijk vorm te geven.

TRAINIAC is gespecialiseerd in OR trainingen, advies- en begeleidingstrajecten op maat en verhoogd daarmee de waarde van ondernemingsraden. Benieuwd wat we voor uw OR kunnen betekenen? Neem dan contact met ons op.