Loontransparantie: dit betekent de nieuwe wet voor de ondernemingsraad

De komende jaren krijgen ondernemingsraden een belangrijke rol bij de invoering van nieuwe regels rondom loontransparantie.

Op 1 januari 2027 gaat de Wet Loontransparantie in werking waarmee Nederland Europese regels over gelijke beloning invoert. Deze wet legt namelijk niet alleen extra verplichtingen op aan werkgevers, maar vergroot ook de invloed van de OR op beloningsbeleid, functiewaardering en de aanpak van ongelijke beloning.

Meer openheid over beloning

De nieuwe wetgeving heeft als doel om loonverschillen tussen mannen en vrouwen voor gelijk of gelijkwaardig werk verder terug te dringen. Werkgevers worden verplicht om transparanter te zijn over salarissen, loonontwikkeling en de manier waarop functies worden gewaardeerd. Daarbij moeten organisaties werken met objectieve en genderneutrale criteria.

Ook tijdens sollicitatieprocedures verandert er veel. Werkgevers moeten kandidaten vooraf informeren over het salaris of de salarisschaal van een functie. Daarnaast mogen zij niet langer vragen naar het salarisverleden van sollicitanten. Vacatures en selectieprocedures moeten bovendien genderneutraal worden ingericht.

Voor werknemers ontstaat tegelijkertijd meer inzicht in de manier waarop beloning binnen de organisatie tot stand komt. Zij krijgen recht op informatie over hun eigen loonniveau en over gemiddelde beloningen van collega’s die vergelijkbaar werk doen.

Rapportageplicht voor grotere organisaties

Voor organisaties met minimaal 100 werknemers komt daar een extra verplichting bij: zij moeten periodiek rapporteren over beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen. Een deel van deze gegevens wordt openbaar gemaakt. Wanneer sprake is van een loonverschil van minimaal 5 procent zonder objectieve verklaring, moet de werkgever maatregelen nemen om dit verschil weg te nemen. Lukt dat niet binnen de gestelde termijn, dan moet samen met werknemersvertegenwoordigers een uitgebreide evaluatie van het beloningsbeleid plaatsvinden. Daarmee krijgt de ondernemingsraad feitelijk een formele positie bij het onderzoeken én corrigeren van mogelijke beloningsongelijkheid.  

Waarom de OR een sleutelrol krijgt

Voor ondernemingsraden biedt de nieuwe wetgeving duidelijke aanknopingspunten om invloed uit te oefenen op het HR- en beloningsbeleid van de organisatie. De OR heeft op basis van de Wet op de ondernemingsraden al instemmingsrechten bij regelingen op het gebied van functiewaardering en beloningssystematiek.

Door de nieuwe wet wordt die positie nog relevanter. 

De OR kan onder meer invloed uitoefenen op:

• de inrichting van het functiewaarderingssysteem;
• de criteria die worden gebruikt voor salarisbepaling;
• de objectiviteit en genderneutraliteit van functieschalen;
• de manier waarop loonverschillen worden geanalyseerd;
• de rapportages over beloningsverschillen;
• maatregelen om ongelijke beloning tegen te gaan.

Daarnaast heeft de ondernemingsraad vanuit vanuit artikel 28 WOR al de opdracht om discriminatie binnen de organisatie tegen te gaan en gelijke behandeling te bevorderen. De nieuwe regels sluiten daar direct op aan.

Van controleur naar strategische gesprekspartner

De komst van loontransparantie betekent dat ondernemingsraden zich niet langer alleen reactief hoeven op te stellen. Juist in de voorbereidingsfase kunnen OR-leden actief invloed uitoefenen.

Denk bijvoorbeeld aan vragen als:

• Welke criteria gebruikt de organisatie om functies in te delen?
• Zijn die criteria aantoonbaar objectief?
• Hoe worden doorgroeimogelijkheden beoordeeld?
• Zijn er verschillen zichtbaar tussen afdelingen of functiegroepen?
• Hoe wordt gecontroleerd of beloningsbeleid daadwerkelijk eerlijk uitpakt?
• Ook kan de OR aandringen op periodieke evaluaties en onafhankelijke analyses van loonverschillen. Zeker bij organisaties waar nog weinig inzicht bestaat in salarissystematiek, kan de OR een belangrijke aanjager van transparantie worden.

Niet wachten tot 2027

Hoewel de beoogde invoeringsdatum van de wet op 1 januari 2027 ligt, doen organisaties er verstandig aan om nu al voorbereidingen te treffen. Het opzetten van een objectief functiewaarderingssysteem en het analyseren van loonverschillen vraagt tijd, expertise en interne afstemming.

Voor ondernemingsraden ligt hier een kans om vroegtijdig betrokken te raken en mee te denken over de inrichting van toekomstbestendig en eerlijk beloningsbeleid. Wie als OR nu het gesprek aangaat, kan straks daadwerkelijk invloed uitoefenen op een onderwerp dat direct raakt aan gelijke behandeling, arbeidsvoorwaarden en vertrouwen binnen de organisatie.

Mark Capel ~ Directeur, Senior Trainer & Adviseur Medezeggenschap bij TRAINIAC

TRAINIAC is gespecialiseerd in OR trainingen, advies- en begeleidingstrajecten op maat en verhoogd daarmee de waarde van ondernemingsraden. Benieuwd wat we voor uw OR kunnen betekenen? Neem dan contact met ons op.